Działalność gospodarcza w Hiszpanii

Profil inwestycyjny kraju

Hiszpania jest położona na Półwyspie Iberyjskim. Należą do niej również Wyspy Kanaryjskie na Atlantyku, Baleary na Morzy Śródziemnym i dwa miasta w Afryce Północnej – Ceuta i Melilla. Graniczy z Francją, Portugalią, Andorą, Marokiem i Gibraltarem. Od 1 stycznia 1999 r. jest członkiem Europejskiej Unii Gospodarczej, należy do krajów tzw. strefy euro. Hiszpania jest dziedziczną monarchią parlamentarną. Głową państwa jest król (od 1975 r. Juan Carlos I z dynastii Burbonów). Władzę ustawodawczą stanowi dwuizbowy parlament (Kortezy Generalne), który składa się z Kongresu Deputowanych oraz Senatu. Wybory parlamentarne odbywają się co 4 lata. Władzę wykonawczą sprawuje premier desygnowany przez króla oraz rząd powoływany przez króla na wniosek premiera. Hiszpania jest podzielona na 17 regionów autonomicznych skupiających 50 prowincji. Każdy region ma własny statut, parlament oraz rząd. Hiszpania jest zaliczana do grupy państw wysoko rozwiniętych. W strukturze wytwarzania PKB dominuje sektor usług (ok. 65%). Mimo dzielącej nas dużej odległości wiele polskich firm próbuje szczęścia na hiszpańskim rynku .

Formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw

W Hiszpanii polski przedsiębiorca może zarejestrować działalność gospodarczą w następujących formach organizacyjno-prawnych:
• przedsiębiorca indywidualny (impresario individual),
• wspólnota mienia (comunidad de bienes),
• spółka cywilna (Sociedad Civil),
• spółka jawna (Sociedad Collectiva),
• spółka komandytowo-akcyjna (Sociedad Comanditaria por Acciones, SCA),
• spółka komandytowa zwykła (Sociedad Comanditaria Simple, SCS),
• spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (Sociedad de responsabilidad limitada, SL),
• spółka z ograniczoną odpowiedzialnością „Nowa Firma” (Sociedad de responsabilidad limitada „Nueva Empresa”, SLNE),
• spółka akcyjna (Sociedad anónima, SA).
W prawie hiszpańskim wyróżnia się również spółki komandytowe i pracownicze, jak również specjalne rodzaje spółek handlowych (m.in. spółka gwarancji wzajemnej, grupa zysku ekonomicznego, spółka inwestycyjna i spółka specjalna – spółdzielnia). Przedsiębiorcy zagraniczni mogą również zarejestrować oddział lub filię przedsiębiorstwa działającego w kraju macierzystym.

Charakterystyka form organizacyjno-prawnych spółek działających w Hiszpanii

Osobowość prawna Forma prawna Liczba wspólników Minimalny kapitał (w euro) Odpowiedzialność Opodatkowanie osoby fizyczne przedsiębiorca indywidualny (impresario individual) 1 nieokreślony nieograniczona PIT (IRPF, Impuesto sobre la Renta de las Personas Físicas) wspólnota mienia (comunidad de bienes) min. 2 nieokreślony nieograniczona PIT (IRPF, Impuesto sobre la Renta de las Personas Físicas) spółka cywilna (Sociedad Civil) min. 2 nieokreślony nieograniczona PIT (IRPF, Impuesto sobre la Renta de las Personas Físicas) osoby prawne – spółki handlowe spółka jawna (Sociedad Colectiva) min. 2 nieokreślony nieograniczona CIT (Impuesto de Sociadades) spółka z o.o. (Sociedad de Responsabilidad Limitada) min. 1 3 005,06 ograniczona do wysokości udziałów CIT (Impuesto de Sociadades) spółka z o.o. „Nowa Firma” (Sociedad de Responsabilid d Limitada Nueva Empresa) 1 – 5 3 012 – 120 202 ograniczona do wysokości udziałów CIT (Impuesto de Sociadades) spółka akcyjna (Sociedad Anónima) min. 1 60 101,21 ograniczona do wysokości udziałów CIT (Impuesto de Sociadades) spółka komandytowo-akcyjna (Sociedad Comanditaria por Acciones) min. 2 60 101,21 (ponieważ komandytariu-szem jest spółka akcyjna) 1) komplementariusz: nieograniczona 2) komandytariusz: ograniczona do wysokości wkładu CIT (Impuesto de Sociadades) spółka komandytowa zwykła (Sociedad Comanditaria Simple) min. 2 nieokreślony (zależy od tego, jaka spółka jest komandytariu-szem) 1) komplementariusz: nieograniczona 2) komandytariusz: ograniczona do wysokości wkładu CIT (Impuesto de Sociadades) Źródło: Formas juridicas de empresa - Creacion de empresas, Ministerio de Indiustria, Turismo y Comercio, http://www.ipyme.org/temas/empresas/forju.htm (dostep 14.09.2008).

Procedura rejestracji działalności gospodarczej

Od 1 maja 2004 r. obywatele polscy mogą przebywać na terenie Hiszpanii, legitymując się polskim dowodem osobistym, bez ograniczenia czasowego. Niemniej, jeśli pobyt w Hiszpanii nie ma charakteru turystycznego, po upływie 90 dni powinni zgłosić się na policję (Policía Nacional), złożyć deklarację pobytową i odebrać kartę pobytu (tajeta comunitaria). Jest to karta, którą otrzymują obywatele wszystkich państw członkowskich UE w Hiszpanii. Wraz z deklaracją pobytową należy przedstawić: ważny polski dokument (paszport lub dowód osobisty), 2 fotografie oraz dokumenty uwiarygodniające cel pobytu inny niż zarobkowy (np. zaświadczenie o pobieraniu renty, zaświadczenie z uczelni, zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej). Procedura odbioru karty przez obywateli polskich nie powinna trwać dłużej niż miesiąc. Kartę pobytu trzeba odnawiać, co 2—5 lat. W Hiszpanii nie ma obowiązku meldunkowego. Warto jednak być zameldowanym w miejscu pobytu gdyż wiążą się z tym korzyści w postaci bezpłatnej podstawowej opieki zdrowotnej, prawa udziału w wyborach lokalnych (bierne i czynne prawo wyborcze) oraz w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Tak jak nie ma obowiązku meldunkowego, tak nie ma obowiązku informowania władz o zmianie miejsca zamieszkania. Jest to jednak zalecane ze względu na wyżej wspomniane prawo wyborcze i opiekę zdrowotną. W Hiszpanii każdy region autonomiczny ma własny system opieki zdrowotnej. Od 1 maja 2006 r. Hiszpania zniosła wszelkie ograniczenia w dostępie do swojego rynku pracy. Pracownicy podlegają jedynie rejestracji post factum w INSS oraz lNEM. W Hiszpanii obowiązuje zasada swobody gospodarczej - oznacza to, że na rozpoczęcie działalności gospodarczej nie trzeba mieć pozwolenia. Jest ono konieczne tylko w kilku wyjątkowych dziedzinach, takich jak radio, telewizja, transport i przemysł zbrojeniowy. Obowiązujące w Hiszpanii przepisy dotyczące działalności gospodarczej, w tym procedury związane z wydawaniem pozwoleń, rejestracją i zgłoszeniami są zbliżone do polskich. Na pierwszy rzut oka są one bardziej skomplikowane i potencjalnego przedsiębiorcę czeka na początku sporo papierkowej roboty. Jednak ze względu na atrakcyjność rynku hiszpańskiego polscy przedsiębiorcy chętnie otwierają w Hiszpanii swoje firmy . Rys. 13. Procedura rejestracji spółki w Hiszpanii Wstępna rejestracja nazwy firmy  Wpłata kapitału firmy na nowo otwarty rachunek bankowy  Sporządzenie aktu utworzenia spółki  Złożenie deklaracji realizacji inwestycji  Uzyskanie tymczasowego numeru identyfikacji podatkowej  Uiszczenie opłaty stemplowej i podatku od przeniesienia kapitału  Rejestracja w rejestrze handlowym  Uzyskanie stałego numeru identyfikacji podatkowej Źródło: K. Wach, Jak założyć firmę w Unii Europejskiej, wyd. III uaktualnione, Wolters Kluwer Polska, Kraków 2006, s. 164.

Opodatkowanie działalności gospodarczej

Hiszpania podpisała umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania z większością krajów członkowskich Unii Europejskiej (poza Łotwą, Estonią, Cyprem i Maltą). Umowy te regulują głównie opodatkowanie dywidend, oprocentowania od zysków z kapitału oraz tantiem. Od 1983 roku Polskę i Hiszpanię obowiązuje ustawa o unikaniu podwójnego opodatkowania . Oznacza to, że dochody z tytułu pracy wykonywanej w Hiszpanii są zwolnione z opodatkowania w Polsce, jednak są one uwzględniane dla potrzeb określenia stopy podatkowej, która zostanie zastosowana do opodatkowania dochodu podatnika uzyskanego w Polsce. Stawki podatku dochodowego od osób fizycznych (impuesto sobre la renta de las personas físicas, IRPF) są progresywne w zależności od wielkości dochodu i wynoszą: 15, 24, 28, 37 do 45%. Osoby fizyczne lub prawne niebędące rezydentami w Hiszpanii podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od nierezydentów (impuesto sobre la renta de no residentes, IRNR) . W ramach hiszpańskiego systemu ubezpieczeń społecznych wyróżnia się system ogólny i systemy specjalne (dotyczące między innymi osób prowadzących własną działalność gospodarczą, urzędników państwowych, żeglarzy, osób pracujących w rolnictwie). Przypisanie do danego systemu zależy od charakteru i warunków prowadzonej działalności gospodarczej. Jeśli system specjalny nie ma zastosowania, to pracodawca i jego pracownicy podlegają pod system ogólny, który zakłada opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne w części przez pracownika, a w części przez pracodawcę. W zależności od rodzaju umowy łączna składka pracodawcy wynosi od 30,60 do 32,30%, a pracownika – od 6,35 do 6,40% .

Zatrudnianie pracowników

Maksymalny tygodniowy wymiar czasu pracy w Hiszpanii wynosi 40 godzin, a w okresie letnim 35 godzin. Dzienny wymiar czasu pracy nie może przekraczać 9 godzin. Praca w godzinach nadliczbowych nie może w ciągu roku przekroczyć 80 godzin (tj. średnio 1 ½ godziny tygodniowo). Każdemu pracownikami zgodnie z hiszpańskim prawem przysługuje 30 dni kalendarzowych urlopu wypoczynkowego oraz dodatkowe okolicznościowe dni wolne (np. 15 dni kalendarzowych z okazji ślubu pracownika). Dodatkowo prawo hiszpańskie przewiduje 14 wolnych dni świątecznych (12 świąt państwowych i 2 lokalne). Przepisy hiszpańskiego prawa pracy są bardzo złożone, bowiem szczególne znaczenie odgrywają układy zbiorowe. Niemniej jednak pozycja pracownika w firmie jest silna. Średnie miesięczne zarobki w 2004 roku w Hiszpanii wynosiły 2052,23 euro (w przemyśle 2339,63 euro, w budownictwie 2045,89 euro, w usługach: 1962,15 euro). Minimalna płaca w Hiszpanii wynosi w 2006 r. 631 euro miesięcznie. Polacy pracujący przy pracach sezonowych mogą liczyć na 800-1200 euro miesięcznie, a pracownik biurowy zarabia średnio od 1000 do 1500 euro miesięcznie . W Madrycie stawki za sprzątanie wynoszą ok. 8 euro za godzinę. Kelnerka w restauracji zarabia ok. 700 euro miesięcznie (oraz dodatkowo napiwki). Osoby pracujące przy zbiorach truskawek mogą liczyć na 30 euro dziennie. Prawo hiszpańskie przewiduje dwie dodatkowe pełne pensje rocznie, z których pierwsza wypłacana jest na Boże Narodzenie, a druga w czasie sezonu letniego (najczęściej w lipcu). Pracodawca hiszpański zobowiązany jest również do obdarowania pracowników prezentami świątecznymi. W Hiszpanii obowiązują podwójne stawki za pracę w niedziele i święta, w nocy oraz w godzinach ponadwymiarowych.