Francja jest położona w Europie Zachodniej pomiędzy Morzem Śródziemnym i Morzem Północnym. Graniczy z Niemcami, Belgią, Luksemburgiem, Szwajcarią, Włochami, Hiszpanią, Monako i Andorą. Do Francji należą też 3 terytoria zamorskie (Nowa Kaledonia, Polinezja Francuska, Wallis i Futuna) oraz 2 terytoria o statusie specjalnym: Majotta oraz Saint-Pierre i Miquelon. Francja jest republiką parlamentarną z rozbudowanym aparatem administracyjnym. Głową państwa jest wybierany co 7 lat prezydent. Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament składający się z wybieranego co 5 lat Zgromadzenia Narodowego oraz wybieranego co 9 lat Senatu. Francja to atrakcyjny kraj do lokowania inwestycji głównie ze względu na łatwy dostęp do blisko 60-milionowego rynku zamożnych konsumentów oraz brak fachowców w rozmaitych deficytowych zawodach. Francja jest jednym z najbardziej rozwiniętych gospodarczo krajów świata, drugim co do wielkości rynkiem w Unii Europejskiej. Francja postrzegana jest jako jedna z lepszych lokalizacji międzynarodowych inwestycji bezpośrednich. Kraj ten jest trzecim rynkiem świata pod względem napływu inwestycji zagranicznych.

Formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw

Przedsiębiorca uruchamiający działalność gospodarczą we Francji ma do wyboru wyjątkowo dużo różnych form prawnych prowadzenia działalności gospodarczej. Najbardziej popularne są jednak spółki mające osobowość prawną, czyli spółki cywilne i handlowe, do których zalicza się:
• spółkę jawną (société en nom collectif, SNC),
• spółkę komandytową zwykłą (société en commandite simple, SCS),
• spółkę komandytowo-akcyjną (société en commandite par actions, SCA),
• spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (société á responsabilité limitée, SARL),
• jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (entreprise unipersonnelle à responsabilité limitée, EURL),
• spółkę akcyjną (société anonyme, SA),
• spółkę akcyjną uproszczoną (société par actions simplifiée, SAS). Ponadto w prawie francuskim.
Występują tzw. spółki specyficzne, do których zalicza się: spółdzielnie, spółki ze zmiennym kapitałem i spółki mieszane. W wypadku działalności na małą skalę przedsiębiorcy mogą również prowadzić samodzielną działalność gospodarczą na własny rachunek na zasadzie tzw. handlowca (commerçant). We Francji można ponadto zarejestrować jedną z paneuropejskich form organizacyjno-prawnych przewidzianych w ustawodawstwie unijnym. Zagraniczni przedsiębiorcy posiadający osobowość prawną mają jeszcze większy wybór: mogą uruchomić przedstawicielstwo, biuro łączności lub współpracy (bureau de laison), oddział (succursale) lub filię (filiale). Najmniej kosztownymi kłopotliwym sposobem zaistnienia na rynku francuskim jest biuro łączności.

Charakterystyka wybranych form organizacyjno-prawnych

Forma prawna Cel zawiązania lub zakres działania Liczba wspólników Kapitał zakładowy Odpowiedzialność za zobowiązania Pozostałe uwagi spółka jawna dowolny cel gospodarczy co najmniej 2 tak, ale nie określony prawem nieograniczona, solidarna wobec wierzycieli oraz subsydiarna wraz ze spółką spółka komandytowa dowolny cel gospodarczy co najmniej 2, w tym po jednym komplementariuszu i komandytariuszu tak, ale nie określony prawem komplemetariusze: nieograniczona, solidarna i subsydiarna; komandytariusze: ograniczona do wysokości sumy komandytowej spółka komandytowo-akcyjna dowolny cel gospodarczy co najmniej 1 komplementariusz oraz co najmniej 1 komandytariusz co najmniej 37 000 euro komplemetariusze: nieograniczona, solidarna i subsydiarna; komandytariusze: ograniczona do wysokości sumy komandytowej (statut akcjonariuszy) Spółka z o.o. dowolny cel gospodarczy co najmniej 2, maksymalnie 20 tak, ale nie określony prawem (w chwili rejestracji 20%, reszta w ciągu 5 lat) do wysokości wkładów podatek od spółek jako forma podatku dochodowego spółka z o.o. jednoosobowa dowolny cel gospodarczy 1 osoba fizyczna lub prawna, z wyjątkiem innej jednoosbowej sp. z o.o. tak, ale nie określony prawem (w chwili rejestracji 20%, reszta w ciągu 5 lat) do wysokości wkładów spółka opłaca podatek dochodowy, ale możliwy jest wybór podatku od spółek spółka akcyjna dowolny cel gospodarczy co najmniej 7 co najmniej 37 000 euro (połowa w chwili rejestracji, reszta w ciągu 5 lat) do wysokości wkładów podatek od spółek jako forma podatku dochodowego spółka akcyjna uproszczona dowolny cel gospodarczy co najmniej 1 co najmniej 37 000 euro (połowa w chwili rejestracji, reszta w ciągu 5 lat) do wysokości wkładów podatek od spółek jako forma podatku dochodowego Forma prawna Cel zawiązania lub zakres działania Liczba wspólników Kapitał zakładowy Odpowiedzialność za zobowiązania Pozostałe uwagi biuro łączności zbieranie informacji, promocja, badanie rynku nie dotyczy nie określony prawem spółka macierzysta odpowiada zgodnie ze swoim statusem nie ma odrębnej osobowości prawnej oddział prowadzenie części lub całości działalności spółki macierzystej nie dotyczy nie określony prawem spółka macierzysta odpowiada zgodnie ze swoim statusem nie ma odrębnej osobowości prawnej filia dowolnie określony jak spółki francuskie jak spółki francuskie spółka macierzysta odpowiada zgodnie ze swoim statusem filia zawiązywana jest w jednej z form spółek francuskich Źródło: opracowanie własne na podstawie: A. Czupryniak, Działalność gospodarcza we Francji [w:] Działalność gospodarcza w Unii Europejskiej. Wybrane zagadnienia, red. K. Wach, Akademia Ekonomiczna w Krakowie – Urząd Miasta Krakowa, Kraków 2005, s. 78-84.

Procedura rejestracji działalności gospodarczej

We Francji obowiązuje zasada swobody podejmowania działalności gospodarczej, jednak występują różnego rodzaju ograniczenia, jak chociażby obowiązek posiadania różnego rodzaju koncesji w wypadku niektórych rodzajów działalności . Aby założyć własną działalność gospodarczą we Francji, trzeba się przedrzeć przez gąszcz francuskich przepisów i formalności, jednak nie jest to takie trudne, jak na pierwszy rzut oka się wydaje. Od 1 maja 2004 r. obywatele polscy podlegają identycznej procedurze uruchamiania działalności gospodarczej co Francuzi. W wypadku zawiązywania spółek wymagane jest sporządzenie aktu założycielskiego w formie umowy spółki i statutu spółki, jak również regulaminu wewnętrznego spółki. Dokumenty te nie muszą być potwierdzone notarialnie . Przed sporządzeniem aktu założycielskiego należy sprawdzić w Urzędzie Patentowym (Institut national de la propriété industrielle, INFI), czy nazwa firmy nie jest już zastrzeżona (używana przez istniejącą na rynku firmę).

Proces rejestracji firmy we Francji

Uzyskanie pozwolenia na pobyt i pracę (w okresie przejściowym)  Podpisanie umowy kupna lub najmu lokalu  Otwarcie konta bankowego i przelanie kapitału założycielskiego  Sprawdzenie nazwy spółki we francuskim Urzędzie Patentowym  Publikacja w „Dzienniku Oficjalnych Ogłoszeń Handlowych”  Dokonanie rejestracji w Centrum Formalności Przedsiębiorstw  Automatyczne przekazanie dokumentów przez Centrum do rejestru handlowego i spółek, urzędu skarbowego, zakładu ubezpieczeń społecznych, urzędu statystycznego  zgłoszenie rozpoczęcia działalności we właściwej Inspekcji Pracy  Ewentualne uzyskanie dodatkowych pozwoleń i koncesji Źródło: K. Wach, Jak założyć firmę w Unii Europejskiej, wyd. III uaktualnione, Wolters Kluwer Polska, Kraków 2006, s. 137. (między 30 a 15 dniem przed rozpoczęciem działalności gospodarczej) dokonać właściwej rejestracji firmy w jednym z Centrów Formalności Przedsiębiorcy (Centre de formalités des entrprises, CFE), które funkcjonują na zasadzie kompleksowego punktu obsługi przedsiębiorcą – jest to tzw. okienko przedsiębiorcy (one-stop shop). Procedurze tej podlegają spółki prawa cywilnego, spółki prawa handlowego oraz indywidualni przedsiębiorcy. W zależności od rodzaju prowadzonej działalności centra te działają przy jednej z trzech instytucji:
• Izby Handlowo-Przemysłowe prowadzą punkty CFE, w których rejestruje się działalność handlową,
• Francuski Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadzi punkty CFE, w których rejestracji dokonują przedsiębiorcy wykonujący wolne zawody;
• Izby Rzemiosła (Cechy) prowadzą punkty CFE, w których jest rejestrowana rzemieślnicza działalność usługowa. Do wypełnionego odpowiedniego, dość skomplikowanego wniosku (wniosek mogą za nas wypełnić pracownicy Izby, jednak za opłatą w wysokości 60 euro) należy dołączyć szereg dokumentów:
• statut i regulamin wewnętrzny spółki,
• informacje dotyczące osoby zarządzającej i prezesa spółki,
• pełnomocnictwa (wtedy gdy rejestracji dokonuje osoba prawna),
• umowę najmu lub kupna lokalu,
• zaświadczenie o przelaniu kapitału założycielskiego na konto bankowe,
• dowód opłaty rejestracyjnej na rzecz sądu gospodarczego,
• zaświadczenie o opłaceniu publikacji ogłoszenia o założeniu spółki w „Dzienniku Oficjalnych Ogłoszeń Handlowych”,
• oświadczenie „pod słowem honoru” o niekaralności. Przedsiębiorcy mogą skorzystać z oferowanych przez Izby bezpłatnych szkoleń lub odpłatnych konsultacji dotyczących uruchamiania firmy i prawnych uwarunkowań, wtedy jednak trzeba się liczyć z wydatkiem rzędu 3000 euro.

Wszystkie dokumenty muszą być sporządzone w języku francuskim lub przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego. Centrum przekazuje automatycznie odpowiednie dokumenty do odpowiednich instytucji, w których również następuje rejestracja firmy, m.in. do:
• sądu gospodarczego (Tribunal de commerce), który prowadzi rejestr handlowy i spółek (Registre du Commerce et des Sociétés),
• urzędu skarbowego (centre des impôst),
• zakładu ubezpieczeń społecznych (Union pour recouvrement des cotisatons de sécurité sociale et d’allocation familiale, URSSAF),
• urzędu statystycznego (Institut national de la statistique et des etudes economiques, INSEE).
Dodatkowo rzemieślnicy podlegają wpisowi do rejestru zawodów (Réportoire des métiers). Osoby uprawiające wolne zawody, stowarzyszenia, rolnicy oraz oddziały firm muszą być zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Przedsiębiorstw i Oddziałów (Systèeme infriomatisé du répertoire national des entreprises et etablissement, SIRENEE). Po załatwieniu wszelkich formalności związanych z rejestracją i ukazaniu się ogłoszenia w „Bulletin Officiel des Annonces Commerciales” (BODAC) Trybunał wydaje wyciąg K-Bis potwierdzający rejestrację spółki. Wyciąg służy jako dowód istnienia spółki we wszystkich urzędach, bankach i pozwala na praktyczne rozpoczęcie działalności, w tym korzystanie z konta bankowego, które zostaje uruchomione dopiero po rejestracji . Trzeba pamiętać, że w wypadku niektórych rodzajów działalności (takich jak usługi transportowe) wymagane jest uzyskanie dodatkowych pozwoleń i koncesji. Rejestracja przedsiębiorstwa trwa od 8 do 15 dni, a koszt administracyjny utworzenia spółki wynosi około 250 euro. Jednym z ostatnich kroków jest zgłoszenie we właściwej Inspekcji Pracy rozpoczęcia działalności gospodarczej, które ma charakter informacyjny.

Opodatkowanie działalności gospodarczej

Francja podpisała umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania ze wszystkimi krajami członkowskimi Unii Europejskiej. Polskę i Francję obowiązuje umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania podpisana jeszcze w 1975 roku . Reguluje ona podstawowe zasady opodatkowania dochodów osób fizycznych i prawnych oraz majątku . Umowa bilateralna przewiduje, że dochody z tytułu pracy wykonywanej we Francji są zwolnione z opodatkowania w Polsce, jednak są one uwzględniane dla potrzeb określenia stopy podatkowej, która zostanie zastosowana do opodatkowania dochodu podatnika uzyskanego w Polsce. We Francji w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych (impôt sur le revenu, IR) obowiązuje zasada wspólnego opodatkowania gospodarstw domowych (foyer fiscal), która polega na współodpowiedzialności małżonków za rozliczenie się z należności podatkowych. W celu ustalenia progresywnych stawek opodatkowania dochód netto jest dzielony przez liczbę tzw. części fiskalnych opartej na liczbie osób w gospodarstwie domowym . Podatek dochodowy od osób fizycznych jest obliczany według stawek progresywnych i 2006 r. wynosi 0; 5,5; 14; 30 i 40% w zależności od wysokości dochodów . Podstawowa stawka podatku dochodowego od osób prawnych (impot sur les sociétés) wynosi 33,33%. Jednak małe firmy mogą skorzystać z preferencyjnego opodatkowania stawką 15%, gdy ich przychód nie przekracza 38 112 euro. Zwolnione z podatku są dochody spółek nie przekraczające 3000 euro w ostatnim roku obrachunkowym. Firmy są zobowiązane do złożenia deklaracji podatkowych najpóźniej do 30 kwietnia po zakończeniu roku obrachunkowego. Deklarację można wysłać pocztą elektroniczną. Do deklaracji należy dołączyć: bilans roczny, rachunek zysków i strat, wykaz środków trwałych, wykaz amortyzacji oraz informacje o spółce. Podatek jest odprowadzany w czterech ratach zaliczkowych. Firmy podlegające opodatkowaniu podatkiem CIT są zobowiązane płacić dodatkowy podatek w wysokości 3% (czyli łącznie 34,33%) oraz składki na ubezpieczenia społeczne (contribution sociale) w wysokości 3,3%, gdy ich roczny obrót przekracza 730 000 euro. Francuski podatek TVA jest polskim odpowiednikiem podatku VAT. Jego podstawowa stawka wynosi 19,6%. Stawką zredukowaną 5,5% objęte są niektóre produkty żywnościowe i materiały budowlane. We Francji istnieje jeszcze specjalna stawka podatku VAT w wysokości 2,1%, która obejmuje m.in. lekarstwa, książki i prasę. Pracodawcy niepłacący podatku VAT są obciążeni podatkiem od wynagrodzeń (taxe sur les salaires), który w zależności od wysokości indywidualnego wynagrodzenia pracowników wynosi 4,25; 8,5 i 13,6%. Podatek od nieruchomości nakładany jest we Francji jedynie na osoby prawne i wynosi 3% wartości nieruchomości. Podatkiem akcyzowym objęte są paliwa, oleje, alkohole, woda stołowa, wyroby tytoniowe. Francja jest państwem o mocno rozbudowanym systemie opieki socjalnej i ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z systemem powszechnym składki na ubezpieczenia społeczne (contribution sociale généralisée, CSG), płacone przez pracodawcę w URSSAF (Union pour Recouvrement des cotisations de Sécurité Sociale et d’Allocation Familiale), który jest odpowiednikiem polskiego ZUS, wynoszą około 40%. Pracownicy dodatkowo opłacają składkę w wysokości 20%. Zatrudnianie pracowników Z dniem 1 lipca 2008 roku Francja całkowicie otworzyła swój rynek pracy. Obecnie obywatele polscy oraz obywatele pozostałych państw członkowskich Wspólnoty objętych całkowitym otwarciem francuskiego rynku pracy nie muszą ubiegać się o wydanie zezwolenia na pracę w celu wykonywania zarobkowej pracy najemnej w jakimkolwiek zawodzie na całym terytorium Francji. „Jednakże w zakresie wykonywania zawodów reglamentowanych, tj. tych, do wykonywania których wymagane jest posiadanie określonych poświadczeń kwalifikacji (np.: adwokat, księgowy, fryzjerka, operator dźwigu itd.) obywatele polscy będą poddani regulacjom francuskim obowiązującym w danym sektorze. Polacy podejmujący pracę najemną na terytorium Francji, z dniem 1 lipca 2008 r. nabywają prawa i obowiązki pracownicze wynikające z francuskiego kodeksu pracy. W ramach stosunku pracy mają takie same prawa i obowiązki jak obywatele krajów Piętnastki oraz obywatele francuscy” . Maksymalny standardowy wymiar czasu pracy we Francji wynosi 35 godzin tygodniowo. Ustawowy czas pracy może być jednak zwiększony na mocy układów zbiorowych. Przykładowo w gastronomii i hotelarstwie wynosi 37 godzin lub nawet 39 godzin (gdy zatrudnionych jest nie więcej niż 20 pracowników). Maksymalną ilość godzin nadliczbowych nie może przekroczyć 220 godzin rocznie (tj. około 4,5 godzin tygodniowo). Za pracę w nadgodzinach przysługuje dodatkowe wynagrodzenie i tak 110 lub 125% w zależności od wielkości firmy za pracę pomiędzy 36 a 39 godziną w tygodniu, 125% między 40 a 43 godziną oraz 150% powyżej 43 godzin tygodniowo). Minimalny ustawowy roczny urlop wynosi 30 dni roboczych, (przy czym gwarantowany okres urlopowy trwa od 1 maja do 31 października). Francuskie przepisy regulujące warunki pracy przewidują szereg innych okoliczności, które skutkują dodatkowymi dniami wolnymi od pracy.